Bezpieczeństwo rowerzystów w świetle prawodawstwa krajowego i działań lokalnych

Autor: Karol Mocniak
Współpraca: Robert Buciak, Maciej Sulmicki

logo zielonego mazowsza

Statystyki wypadków w Polsce i Unii Europejskiej

Popularność transportu rowerowego - w przeciwieństwie do komunikacji pieszej - bardzo się różni w poszczególnych krajach, co utrudnia porównywanie wskaźników bezpieczeństwa ruchu drogowego. Przeciętny Holender przejeżdża rocznie na rowerze ok. 1000km, podczas gdy Francuz i Brytyjczyk - ok. 70. Udział roweru w Polsce jest dużo bliższy Francji czy Wielkiej Brytanii. Mimo to wg statystyk Polska jest dla rowerzystów bardzo niebezpiecznym krajem.

Ogólna śmiertelność rowerzystów

W 2013 w Polsce zginęło około 300 rowerzystów, zajmując dzięki temu drugie miejsce zarówno pod względem bezwzględnej liczby zmarłych cyklistów (po Niemczech) jak i śmiertelności na milion mieszkańców (po Rumunii).

Tablica: Śmiertelność rowerzystów na milion mieszkańców wg kraju

Kraj Rok Ofiary śmiertelne Ofiary śmiertelne / milion mieszkańców
Austria2013526.0
Belgia2013736.5
Bulgaria2009294.0
Chorwacja2013235.4
Cypr201322.3
Czechy2013747.0
Dania2013335.8
Estonia200975.3
Finlandia2013203.7
Francja20131472.2
Grecja2013151.4
Hiszpania2013701.5
Holandia20131126.6
Irlandia201281.7
Litwa---
Luksemburg201300.0
Łotwa2013136.6
Malta201000.0
Niemcy20133544.4
Polska20133067.9
Portugalia2013292.8
Rumunia20131618.1
Słowacja2010275.0
Słowenia2013167.7
Szwecja2013141.4
Węgry2013686.9
Wielka Brytania20131131.7
Włochy20132514.1
EU-28*20174,0

* - bez Litwy

Wykres: Śmiertelność rowerzystów na milion mieszkańców wg kraju

Postępy w poprawie bezpieczeństwa rowerzystów

Od 2010 liczba ofiar śmiertelnych utrzymuje się stale na poziomie ok. 300 rowerzystów rocznie. Poprzednie lata w których odnotowano znaczne spadki śmiertelnością rowerzystów spowodowane są prawdopodobnie zmniejszającą się popularnością roweru i rosnącym zmotoryzowaniem na terenach wiejskich. W ostatnich latach ten trend został odwrócony (zwłaszcza w dużych miastach).

Wykres: Dynamika zmian w liczbie ofiar śmiertelnych wśród rowerzystów w Polsce i w wybranych krajach EU (2004-2013), 2004 = 100

Udział rowerzystów we wszystkich ofiarach śmiertelnych

Rowerzyści w Polsce stanowią ok. 9% wszystkich ofiar śmiertelnych na drogach. W Danii i Holandii udział cyklistów w wypadkach śmiertelnych jest około dwukrotnie większy, ale transport rowerowy stanowi tam przynajmniej kilkunastokrotnie większy udział we wszystkich podróżach.

Wykres: Udział rowerzystów we wszystkich ofiarach śmiertelnych wg kraju (2013)

Wiek rowerzystów ginących na drogach

Ponad połowa rowerzystów ginących na drogach ma więcej niż 50 lat. Najwięcej ginących cyklistów znajduje się w grupach wiekowych 55-59 i 70-79 lat.

Wykres: Liczba ofiar śmiertelnych wśród rowerzystów wg grup wiekowych w Polsce (2007-2014)

Po uwzględnieniu populacji żyjącej w danych przedziałach wiekowych okazuje się, że największe ryzyko śmierci na drodze mają rowerzyści w wieku 75-79 lat. Osoby w tym przedziale wiekowym mają czterokrotnie większe ryzyko śmierci na rowerze niż średnio w Polsce i ośmiokrotnie większe niż w UE. W starszych grupach wiekowych ryzyko maleje ze względu na zmniejszającą się mobilność społeczeństwa.

Wykres: Śmiertelność rowerzystów wg grup wiekowych w Polsce (2007-2014)

Zmienność w czasie

Użycie roweru w Polsce jest silnie uzależnione od pory roku i pogody. W 2013 zimny i deszczowy wrzesień spowodował znaczny spadek liczby rowerzystów zmarłych w tym miesiącu. Różnica między miesiącem w którym zginęło najmniej rowerzystów a tym w którym zginęło najwięcej jest w Polsce siedmiokrotna, w UE - trzykrotna a dla wszystkich ofiar śmiertelnych w Polsce - dwukrotna.

Wykres: Ofiary śmiertelne wg miesięcy (2013)

Rowerzyści zarówno w Polsce jak i w UE giną nieco częściej w dzień powszedni niż w weekend. W Polsce można zaobserwować ogromną różnicę między śmiertelnością rowerzystów w obrębie samego końca tygodnia - w soboty ginie średnio ponad dwukrotnie więcej rowerzystów niż w niedziele. Ten trend jest zachowany nie tylko dla 2013 (wykres), ale również dla całego dziewięcioletniego okresu 2007-2014.

Wykres: Ofiary śmiertelne wg dnia tygodnia (2013)

Warunki oświetleniowe

Odsetek wypadków śmiertelnych w świetle dziennym w Polsce jest nieco niższy (63,8%) niż w całej UE (74%).

Wykres: Ofiary śmiertelne wśród rowerzystów w rozbiciu na warunki oświetleniowe (2007-2014)

Miejsce wypadków

Dla większości wypadków śmiertelnych - 92% - jako miejsce zdarzenia wskazano jezdnię. Ze względu na to, że w SEWIK-u nie ma kluczowego dla dróg dla rowerów miejsca zdarzenia jakim jest przejazd rowerowy liczba ta jest przeszacowana o kilka procent.

Tablica: Ofiary śmiertelne według miejsca zdarzenia w Polsce (2007-2014)

Miejsca zdarzenia Ofiary śmiertelne %
Jezdnia256692,0%
Przejście dla pieszych772,8%
Wjazd, wyjazd z posesji, pola321,1%
Droga dla rowerzystów271,0%
Pobocze240,9%
Chodnik, droga dla pieszych120,4%
Skarpa, rów100,4%
Most, wiadukt, łącznica, tunel100,4%
Przejazd tramwajowy, torowisko80,3%
Przejazd kolejowy niestrzeżony70,3%
Przejazd kolejowy strzeżony60,2%
Roboty drogowe, oznakowanie tymczasowe40,1%
Parking, plac20,1%
Pas dzielący jezdnie10,0%
Przewiązka na drodze dwujezdniowej10,0%
Przystanek komunikacji publicznej10,0%
Suma2788100,0%

Wykres: Miejsce wypadków śmiertelnych z udziałem rowerzystów w Polsce (2007-2014)

Przyczyny wypadków śmiertelnych z udziałem rowerzystów

Najczęstszą przyczyną wypadków śmiertelnych w Polsce jest nieustępienie pierwszeństwa przejazdu przez rowerzystę. Stosunkowo niebezpiecznym manewrem jest skręt wykonywany przez rowerzystów, prawdopodobnie w większości przypadków chodzi o lewoskręt wykonywany na jezdni. Po stronie kierowców głównymi przyczynami śmiertelnych potrąceń jest nieprawidłowe wyprzedzanie oraz nadmierna prędkość. Rowerzyści są sprawcami wypadków w około połowie przypadków.

Tablica: Sprawcy i przyczyny wypadków w których zginęli rowerzyści (2007-2014)

Przyczyna wypadku Rowerzyści Inni Razem %
Nieudzielenie pierwszeństwa przejazdu68714082729.0%
Nieprawidłowe: wyprzedzanie742242915.0%
Nieprawidłowe: skręcanie2982131911.2%
Niedostosowanie prędkości do warunków ruchu232472709.5%
Jazda bez wymaganego oświetlenia10511063.7%
Jazda po niewłaściwej stronie drogi80231033.6%
Niezachowanie bezp. odl. między pojazdami1088983.4%
Nieprawidłowe: zmienianie pasa ruchu8011913.2%
Nieprawidłowe: omijanie1941602.1%
Nieprawidłowe: wymijanie2040602.1%
Nieprawidłowe: przejeżdżanie przejścia dla pieszych398471.6%
Wjazd przy czerwonym świetle174210.7%
Zmęczenie, zaśnięcie410140.5%
Nieprawidłowe: przejeżdżanie przejścia dla rowerów37100.4%
Nieprawidłowe: Zawracanie100100.4%
Oślepienie przez inny pojazd lub słońce0990.3%
Nieprzestrzeganie innych sygnałów8080.3%
Nagłe zasłabnięcie kierującego0880.3%
Obiekty, zwierzęta na drodze0770.2%
Niezawiniona niesprawność techniczna pojazdu0660.2%
Nieudzielenie pierwszeństwa pieszemu2350.2%
Nieprawidłowe: cofanie0550.2%
Nieostrożne wejście na jezdnię: przed jadącym pojazdem0440.1%
Nieprawidłowe: zatrzymywanie, postój2130.1%
Gwałtowne hamowanie2130.1%
Niewłaściwy stan jezdni0220.1%
Nieprawidłowo zabezp. roboty drogowe0110.0%
Z winy pasażera0110.0%
Inne01321324.6%
Nieustalone01951956.8%
Suma142614382854100.0%

W przypadku wypadków śmiertelnych Policja orzeka o winie rowerzysty nieco częściej (o ok. 10%) niż w pozostałych zdarzeniach.

Wykres: Zdarzenia z udziałem rowerzystów w których Policja uznała winę rowerzysty (2007-2014)

Odsetek zdarzeń spowodowanych przez rowerzystów jest coraz niższy. W 2014 liczba zdarzeń z udziałem rowerzystów spowodowanych przez kierowców była już prawie o połowę wyższa niż spowodowanych przez samych rowerzystów.

Wykres: Zdarzenia z udziałem rowerzystów w których Policja uznała winę rowerzysty (2007-2014)

Wypadki i kolizje z udziałem rowerzystów w Warszawie

Zmienność w czasie

W latach 2007-2014 na terenie Warszawy doszło do 2971 zdarzeń drogowych z udziałem rowerzystów w których 742 z nich zostało rannych a 26 zginęło. Od 2009 do 2014 liczba zdarzeń wzrosła siedmiokrotnie, ale trudno znaleźć przyczyny uzasadniające aż tak wielki przyrost. Dwukrotny wzrost liczby osób rannych w tym samym okresie pokrywa się ze wzrostem popularności roweru w stolicy potwierdzanej pomiarami ruchu.

Wykres: Zdarzenia drogowe z udziałem rowerzystów w Warszawie (2007-2014)

Warunki oświetleniowe

W latach 2007-2014 w Warszawie miały miejsca zaledwie 4 zdarzenia w nocy na nieoświetlonej drodze, co stanowi 0,1% ogółu zdarzeń z udziałem rowerzystów (w całej Polsce - 17,9%). Więcej jest zdarzeń przy świetle dziennym, 83,5% wobec 63,8% dla całej Polski.

Wykres: Ofiary śmiertelne wśród rowerzystów w rozbiciu na warunki oświetleniowe (2007-2014)

Przyczyny zdarzeń drogowych z udziałem rowerzystów

Najczęstszą przyczyną zdarzeń w Warszawie jest nieudzielenie pierwszeństwa przejazdu przez kierowcę samochodu - 915 (30,8%) zdarzeń.

Tablica: Przyczyny wypadków i kolizji z udziałem rowerzystów w Warszawie (2007-2014)

Przyczyna zdarzenia Rowerzyści Inni uczestnicy Razem %
Nieudzielenie pierwszeństwa przejazdu349915126442,1%
Nieprawidłowe przej. przejścia dla rowerów472332809,3%
Nieprawidłowe przej. przejścia dla pieszych237142518,4%
Niedostosowanie prędkości do warunków ruchu94761705,7%
Wjazd przy czerwonym świetle73711444,8%
Nieprawidłowe: omijanie88361244,1%
Nieprawidłowe: zmienianie pasa ruchu53631163,9%
Nieprawidłowe: wyprzedzanie30801103,7%
Nieudzielenie pierwszeństwa pieszemu7110812,7%
Niezachowanie bezp. odl. między pojazdami4823712,4%
Nieprawidłowe: skręcanie2043632,1%
Jazda po niewłaściwej stronie drogi435481,6%
Nieprawidłowe: cofanie141421,4%
Nieostrożne wejście na jezdnię przed jadącym poj.037371,2%
Nieprawidłowe: wymijanie217280,9%
Nieprzestrzeganie innych sygnałów1413270,9%
Z winy pasażera014140,5%
Przekraczanie jezdni w miejscu niedozwolonym0990,3%
Nieprawidłowe: Zawracanie3580,3%
Niewłaściwy stan jezdni0880,3%
Nieostr. wejście na jezdnię zza pojazdu, przeszkody0440,1%
Nieprawidłowe: zatrzymywanie, postój1230,1%
Gwałtowne hamowanie2130,1%
Zmęczenie, zaśnięcie1120,1%
Obiekty, zwierzęta na drodze0220,1%
Nagłe zasłabnięcie kierującego0220,1%
Chodzenie nieprawidłową stroną drogi0110,0%
Wejście na jezdnię przy czerwonym świetle0110,0%
Zatrzymanie, cofnięcie się0110,0%
Niezawiniona niesprawność techniczna pojazdu0110,0%
Inne087872,9%
Nieustalone0330,1%
Suma119618093005100,0%
39.8%60.2%100.0%

Ponad połowa zdarzeń z udziałem rowerzystów jest spowodowana przez kierowców samochodów (54,6% sprawców). Rowerzyści byli sparawcami ok. 40% zdarzeń, niecałe 2% zdarzeń z udziałem rowerzystów miało miejsce z winy pieszych.

Wykres: Sprawcy zdarzeń z udziałem rowerzystów w Warszawie (2007-2014)

Pojazdy uczestniczące w wypadkach z rowerzystami

Około 90% zdarzeń z udziałem rowerzystów w Warszawie to wypadki i kolizje z samochodami osobowymi, w których zginęło ok. 58% ogółu rowerzystów zmarłych na Warszawskich drogach (2007-2014). Wypadki z innymi pojazdami są na ogół o wiele poważniejsze. Pod kołami ciężarówek i autobusów ginie czterokrotnie więcej rowerzystów niż wynikałoby z liczby zdarzeń. W zdarzeniach z tramwajami, które stanowią 0,7% zdarzeń, ginie prawie 8% rowerzystów (różnica jedenastokrotna).

Wykres: Pojazdy uczestniczące w zdarzeniach z rowerzystami w Warszawie (2007-2014)

Charakterystyka miejsca zdarzeń z udziałem rowerzystów

Prawie 2/3 zdarzeń ma miejsce na jezdni, jest to jednak o wiele mniej niż w całej Polsce (ponad 90%). Liczba zdarzeń na drogach dla rowerów jest większa niż sumarycznie na chodniakch i przejściach dla pieszych, co nie najlepiej świadczy o warszawskiej infrastrukturze rowerowej, która jest znajduje się tylko na kilku procentach całej sieci drogowej.

Tablica: Część drogi na której doszło do zdarzenia z udziałem rowerzystów w Warszawie (2007-2014)

Miejsce Zdarzenia %
Jezdnia190764,2%
Droga dla rowerzystów48716,4%
Przejście dla pieszych2709,1%
Chodnik, droga dla pieszych1846,2%
Wjazd, wyjazd z posesji, pola612,1%
Parking, plac280,9%
Most, wiadukt, łącznica, tunel120,4%
Przejazd tramwajowy, torowisko80,3%
Przystanek komunikacji publicznej60,2%
Pobocze30,1%
Pas dzielący jezdnie30,1%
Przejazd kolejowy niestrzeżony10,0%
Przejazd kolejowy strzeżony10,0%
Suma2971100,0%

Wykres: Część drogi na której doszło do zdarzenia z udziałem rowerzystów w Warszawie (2007-2014)

Lokalizacja zdarzeń z udziałem rowerzystów

Mapa poniżej przedstawia lokalizacje zdarzeń odnotowanych w centralnym systemie ewidencji wypadków i kolizji (SEWiK). Jako że były one rejestrowana na różne sposoby — według współrzędnych GPS, adresów lub np. numerów latarni, położenie punktów należy traktować jako przybliżone. Bardziej szczegółowe informacje na temat poszczególnych zdarzeń dostępne są po kliknięciu na dany punkt, jak też w serwisie sewik.pl.

Mapa: Zdarzenia z udziałem rowerzystów na terenie Warszawy w latach 2011-2014 (większy rozmiar)

wypadek z ofiarami śmiertelnymi wśród rowerzystów
wypadek z rannymi wśród rowerzystów
zdarzenie bez ofiar wśród rowerzystów

Mapa: Gęstość zdarzeń z udziałem rowerzystów na terenie Warszawy (2011-2014) (większy rozmiar)